آیا کودک من بیش فعال خواهد شد؟

0

 

دکتر نویری
یکی از آزار دهنده ترین و سنگین ترین اختلالات رفتاری، اختلال بیش فعالی می باشد. متاسفانه طیف و گستردگی این اختلال به مراتب بیشتر از حدی است که اکثرا با آن آشنا هستیم. در نتیجه بسیاری از ناتوانی و رنجهای کودکان و اطرافیانِ بزرگسال ما که بنظر عادی و سالم می آیند از نظر پنهان مانده و باعث می شود که این افراد در عذابی فرساینده و پیش رونده زندانی شوند و راه حلی جز رفتار های نابهنجار پیش روی خود نبینند. اما شناسایی این طیف گسترده نیازمند تعریفی استاندارد و بالینی داشته تا بتوانیم چهارچوب و حدودی حداقل از بیماری را تصور کنیم. پس اول به تعریف اختلال از نقطه نظری پزشکی می پردازیم.

تعریف بالینی اختلال بیش فعالی:
– ناتوانی در تمرکز در کارهای روتین و وظایف تحصیلی و حرفه ای
– بی قراری و نا آرامی خصوصا در محیط های بسته مثل کلاس، خانه و محل کار
– تکانه ای (ویری) بودن و بیش فعالی فیزیکی(بیش حرکتی)

این تعریف اما حدودی تئوریک از بیماری را مشخص ساخته و فاقد نمود عملی و کارکردی این اختلال می باشد که بسیار وسیع تر از این سه شاخص بوده و شامل علایم و اختلالات دیگری نیز می گردند. به عنوان مثال، قریب به اتفاق افراد مبتلا به تیک های آوایی و جسمی (فیزیکی) از اختلال بیش فعالی نیز رنج می برند. همچنین مشکلات یادگیری و درک مطلب از شاخص های مبتلایان به اختلال بیش فعالی می باشند. به طور کل اختلال بیش فعالی اختلالی پوشاننده و در برگیرنده عواملی عمیقتر در پشت پرده مشکلات رفتاری فرد مبتلا می باشد. حال آیا کودک من در خطر ابتلا به این بیماری می باشد؟ برای پاسخ به این سوال بیایید به عوامل ایجاد بیماری بپردازیم:

عوامل ژنتیکی و وراثتی

اضطراب

وجود والد اضطرابی حتی آنهایی که توان بسیار بالایی در آرام نشان دادن خود دارند یکی از عوامل افزاینده ریسک ابتلا به بیش فعالی است. مادران اضطرابی خصوصا در دوران بارداری به طرز چشمگیری فرزند خود را در خطر ابتلا به این بیماری قرار می دهند. همچنین پدر و یا مادر وسواسی نیز با داشتن پیش زمینه ژنتیکی قادر به انتقال ژنهای بیمار و ابتلای جنین به این اختلال می باشد.

اعتیاد

وجود والد معتاد و اقوام درجه یک معتاد (دایی، عمو، خاله، عمه، پدر و مادر بزرگها) نیز بر خطر ابتلا به بیش فعالی افزوده و کودک را در هنگام تولد به زنجیره ای از اختلالات خواب، دل دردهایی که با نفخ اشتباه گرفته می شوند، و ترس و نا آرامی مبتلا می سازد.

بیماری های روانی

شیزوفرنی، افسردگی مزمن، دوقطبی، عصبی بودن مزمن و انواع بیماری های شخصیتی خصوصا پارانویید و شخصیت مرزی درصد بالایی از وراثت به بیماری در مبتلایان به بیش فعالی را تأمین می کنند. این بیماری ها در واقع کودک را در همان دوران جنینی محکوم به داشتن زندگی ای رنج آور و پر تلاطم می سازند.

دود و الکل

مصرف دود و الکل، خصوصا مصرف مخدر هایی همچون ماری جوانا و شیشه (محرک ها) در دوران بارداری توسط مادر و یا پدری که جلوی مادر باردار مصرف می کند به ریسک ابتلا به بیش فعالی کودک می افزاید.

عوامل فیزیولوژیکی مغز

مغز مبتلایان به بیش فعالی مغزیست شگفت انگیز از این جهت که نسبت به مسایل خاصی بسیار باهوش و توانا بوده ولی در مسایل دیگر خصوصا ارتباطات بین فردی دچار کند ذهنی می باشد. تحقیقات نشان می دهند که امواج بتای (Waves Beta) مغز این افراد به مراتب کند تر از افراد عادی تولید می شوند که باعث ناتوانی در پاسخ به موقع و بجا به محرک های محیطی پیچیده همچون ارتباطات بین فردی و دیگر فرآیندهای چند وجهی می گردد. اما این تنها خصوصیت مغزی این افراد نیست.

توان و تحمل عصبی کمتر

مبتلایان به بیش فعالی از توان و تحمل عصبی کمتری برخوردار هستند. در نتیجه ذخایر روحی و ذهنی آنها سریعتر تمام شده و زودتر از دیگران در انجام کار های فکری و روتین که نیازمند منابع ذهنی مستمر می باشد خسته می شوند. نمود این ضعف ذهنی را میتوان در کارهای نیمه تمام، عدم تمرکز، و نا آرامی در یک مکان محدود و جای ثابت مشاهده نمود.

همچنین مشاهده کنید:  بیش فعالی فرزند و مستأصل و عصبی بودن والدین

اختلالات حسی

بسیاری از کودکان و بزرگسالان مبتلا به طیف بیش فعالی از اختلالات حسی شدید رنج می برند. آنهایی که از توان حسی کمتری برخوردار می باشند (Hypo-sense) به تدریج از همان دوران کودکی در خود فرو رفته و روزبروز منزوی تر می شوند. در طول دوران رشد تا بزرگسالی Hypo-sense بودن این افراد باعث ناتوانی آنها در شروع کار و ارتباط با دیگران شده و بر حس ناکامی آنها می افزاید. دلیل این انزوا، ناکامی، سرخوردگی، و در خود فرو رفتن را باید در ضعف حسی فیزیولوژیک این افراد و دریافت نکردنِ به اندازه و بجای محرک های محیطی دانست که آنها را در سکوتی وحشت زا و نا امن قرار می دهد. نتیجه این سکوت و فقدان حسی در بعضی از این افراد منجر به پرحرفی و داد زدن بیجا، تخریب مال و اموال، مبادرت به رفتار های پر ریسک و خطر ناک، و خود زنی با اشیای تیز و تیغ می گردد.

اما گروهی دیگری نیز وجود دارند که بر عکس Hypo-sense ها از توان حسی بسیار بالایی برخوردار بوده بطور که این Hyper-sense بودن موجب اختلال در زندگی روزمره آنها می گردد. Hyper-sense ها سیستم افزاینده ای (Amplifier) در اعصاب خود دارند که حس را تقویت کرده و با چندین برابر میزان واقعی آن در مغز ثبت و حس می نماید. در نتیجه صدا، لمس، بو، و مزه عادی می تواند تجربه ای بسیار ناخوشایند و آزاردهنده برای این افراد باشد. نتیجه این Hyper-sense بودن به احتراز از بسیاری از شرایط عادی اجتماعی و ارتباطات منجر شده و فرد مبتلا به این اختلال فردی عجیب و گاها نابهنجار بنظر خواهد رسید.

یادگیری

یادگیری در میان بیش فعال ها فرآیندی دشوار و عذاب آور است مخصوصا وقتی این یادگیری خارج از موضوعات مورد نظر خود آنها باشد. سرعت کمتر مغزی این افراد همراه با ناتوانی در درک و یا تفسیر صحیح موضوعات بخاطر اختلالات حسی شنیداری پایین (Auditory Hypo-sensitivity) موجب از دست دادن قسمت های مهم گفتارِ معلم، والدین، همسر، و حتی کارفرما و رییس شده و در بسیاری از اوقات باعث رنجش این افراد و توبیخ و تنبیه از طرف آنها می گردد. اما حقیقت این است که این افراد بخاطر کم کاری و اهمالی تنبیه می شوند که اکثر اوقات خودشان نیز به آن واقف نیستند و دلیل تنبیه را نمی دانند. در نتیجه در طول زمان این تنبیهات و توبیخ های توجیه نشده موجب پرخاشگری و انزوای بیشتر این افراد و روی گرداندن از درس و تحصیل و کار می گردد.

تکانه (ویر)

ویری بودن، یکی از خصوصیات بارز بیش فعال ها و بیماران شخصیتی تبدیل شده از بیش فعالی می باشد. ویر و یا همان Hyper-Focus فرآیندی است که طی آن مغز روی موضوعی خاص قفل شده و تا انجام آن قادر به پردازش و توجه به موضوعات و کارهای دیگر نیست. اگرچه این خصوصیت در تمامی موجودات اعم از انسان های بدون ابتلا به بیش فعالی نیز مشاهده می شود، اما میزان و شدت ویر در بیش فعال ها به مراتب بیشتر بوده و کنترل آن نیز سخت و دشوارتر می باشد.

حاصل این خصوصیات وراثتی و فیزیولوژیکی در افراد، باعث طیفی ار اختلالات درکی،حسی، و عملکردی گشته که موجب رفتار های بیش فعالی در قالب بیماری میگردند. در نتیجه بیش فعالی به خودی خود یک بیماری نبوده بلکه رفتاری است نشأت گرفته از دیگر اختلالات حسی محیطی فردِ مبتلا. بدیهی است که خطر ابتلای کودک به این اختلال بستگی به وجود این علایم در والدین بوده و میتواند براحتی کودک را درگیر و دچار معلولیت های عملکردی نماید. بجاست که هنگام انتخاب همسر توجه دقیقی به سلامت روانی- رفتاری خود و او داشته تا بتوانیم فرزندانی داشته باشیم که موفقیت آنها مدیون سعی و تلاش و شعور درست ما در انتخاب بوده است.

دکتر نویری

 

Source: طب روان

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.