روان درمانی چاقی (روانشناسی تغذیه)

0

 


چاقی چیست و چه پیامد هایی دارد ؟

چاقی یک وضعیت پزشکی است که در آن بافت چربی، بیش از حد طبیعی در بدن فرد انباشته شده باشد. زمانی شاهد این وضعیت هستیم که به مدت طولانی میزان انرژی دریافت شده، بیش از انرژی مورد نیاز بدن باشد. همزمان با ذخیره انرژی مازاد، سلول های چربی رشد کرده و سبب بروز چاقی می شوند(۹).

چاقی به عنوان یک بیماری مزمن مشکلاتی در سلامتی فرد ایجاد می کند. از جمله این مشکلات می توان به دیابت، فشار خون بالا، اختلالات تنفسی،اختلالات جنسی و کاهش شانس باروری و پیامد های منفی دیگر اشاره کرد. سازمان بهداشت جهانی (WHO) چاقی را یک آسیب جدید میداند که شیوع آن در سراسر جهان در حال افزایش است و تحت تأثیر هزاران عامل ژنتیکی و محیطی قرار دارد (۳).

عوامل مؤثر در چاقی

به طور کلی میتوان گفت عوامل مختلفی از جمله متابولیک (سوخت وساز بدن)، سبک زندگی، نوع رژیم غذایی و فعالیت فیزیکی بر چاقی تأثیر مستقیم و قابل توجه دارند که همه ی این عوامل میتوانند تحت تأ ثیر ژنتیک قرار گیرند(۹).

از جمله عوامل مهم و جدی در رشد این معضل در جوامع امروزی استرس نام دارد(۴). [برای مطالعه بیشتر در مورد استرس به مقاله ی …. مراجعه فرمایید]. استرس بر عادات غذایی افراد یعنی میزان غذای مصرفی و نوع غذایی که مصرف میشود تاثیر میگذارد. پژوهش ها نشان داده اند که بسیاری از افراد در شرایط استرس زا تمایل بیشتری به مصرف غذاهای پر انرژی دارند(۶و۵). پاسخ به استرس طولانی مدت یا شدید میتواند با ایجاد تغییرات فیزیلوژیکی در بدن مانند کاهش سرعت تخلیه معده(۷)،بسیج منابع انرژی و کاهش جریان خون به ارگانهای غیر اصلی مانند دستگاه گوارش، کلیه ها و پوست (۸) موجب رشد چاقی شود. عامل بسیار مهم دیگر در دنیای مدرن است. بله مدرنیته!

در دنیای امروز بیشتر فعالیت های بدنی مثل پیاده روی از محل زندگی به محل کار، به ماشین ها واگذار شده اند. بازارها و مراکز خرید بزرگ و صرف انرژی برای پیدا کردن محصول مورد نیاز از بین هزاران محصول موجود در بازار با فروشگاه های اینترنتی و خرید آسان، الوپیک و… جایگزین شده اند. و از همه بدتر غذاهای سنتی و کم کالری که به دلیل تغییرات ایجاد شده در نوع مشاغل، ساعات کاری و سلایق عمومی کمتر مورد اقبال قرار گرفته و درگیر این مثل معروف شده اند؛ “نو که اومد به بازار، کهنه میشه دل آزار”.

این روزها مردم در سراسر دنیا گرایش بیشتری به غذاهایی که در مدت کوتاهی آمادهی مصرف میشوند یا همان فست فود ها دارند. از طرفی فست فود ها دارای میزان بالایی از چربی و کربوهیدرات ها هستند که نواحی مغزی مرتبط با احساس لذت را برانگیخته کرده و حس خوشایندی در فرد ایجاد میکنند. شاید یکی از نیازهای جوامع امروزی مقابله با استرس و مدیریت هیجان های منفی و کسب لذت از راه هایی است که منافع و لذت بیشتر و عوارض و آسیب های کمتری برایمان داشته باشد. مردم دنیای مدرن به کم تحرکی عادت دارند و به بهانه های مختلف از جمله زمان محدود، دوری راه، مشغله های کاری و…

ورزش را نیز از زندگی خود حذف میکنند. در نتیجه میتوان گفت که افراد در دنیای امروز غیر اصولی تر می خورند و رفتار میکنند و انرژی کمتری صرف میکنند و مجموع این عوامل زمینه ابتلاء به چاقی را برای حدود ۱ میلیارد نفر در دنیا و ۱۱ میلیون نفر در ایران فراهم کرده اند.

چاقی چه خطراتی دارد و چرا باید آن را درمان کنیم؟

چاقی اندام فرد را بد فرم جلوه میدهد. یکی از مشکلات افراد چاق این است که برای هر بار خرید لباس باید ساعت ها در بازارهای مختلف به دنبال لباس مورد نظرشان بگردند و معمولاً هم موفق به یافتن آنچه به دنبالش هستند نمیشوند و از خریدشان و پوشیدن لباس جدید خوشحال نیستند. این موضوع تقریباً همیشه منجر به کاهش اعتماد به نفس فرد میشود و این خود به تنهایی میتواند انگیزه خوبی باشد برای شروع یک سبک زندگی جدید و کاهش وزن. اما ایا این تنها دلیلی است که باید برای لاغر شدن به آن توجه داشته باشیم؟      خیر!

آنچه مهم است بدانیم این است که چاقی دومین عامل مرگ و میر قابل پیشگیری در دنیاست(۲و۱). این معضل جهانی میتواند از طریق ایجاد بیماری های جسمی مختلف مانند دیابت، بیماری های قلبی-عروقی، فشار خون بالا و برخی از سرطان ها، سلامتی و کیفیت زندگی فرد را به خطر انداخته و مشکلات جدی را برای فرد به دنبال داشته باشد. به عقیده ی دانشمندان احتمال حمله ی قلبی در افراد چاق بیشتر از دیگران است و مرگ معمولاً ۱۲ سال زودتر به سراغ چاق ها می آید(۱۰).

چگونه لاغر شویم؟

از دوران باستان تا کنون مردم روش های متفاوتی را برای درمان چاقی به کار بسته اند و با این حال هنوز هم به دنبال راهی مطمئن و بی ضرر برای کاهش وزنی هستند که به طرفهالعینی وزن کاهش یافته به وضعیت قبلی برنگردد.

اگر نگاهی اجمالی به علل چاقی که در ابتدای بحث بدان اشاره شد، بیندازید به این نکته پی خواهید برد که یکی از مهمترین عوامل موثر در چاقی سبک زندگی غلط و چاق کننده است، پس چاره ای نداریم جز اینکه به دنبال درمان سبک زندگی باشیم و در همین راستا درمان را جستوجو کنیم.

 بله. درست متوجه شدید. رژیم های غذایی سخت، گیاهخواری یا حذف منابع غذایی ضروری مثل کربوهیدرات ها هیچکدام سبک زندگی فرد چاق را اصلاح نمیکنند حذف مواد ضروری و مورد نیاز بدن فشار زیادی را به منابع انرژی بدن وارد کرده و با سرعت موجب کاهش وزن میشوند.

غافل از اینکه بیلوژی بدن به گونه ای آفریده شده که برای کسب منابع مورد نیاز خود تلاش میکند و در صورت محرومیت شدید و طولانی مدت، به محض دسترسی به منابع، کمبود و محرومیت ایجاد شده را جبران میکند و همان میزان کربوهیدرات یا منابع دیگر را که با فشار از دست داده و نتوانسته به صورت طبیعی جایگزین کند، به سرعت جذب میکند تا برای کسب و جبران انرژی از دست رفته یک دل سیر برنج و شیرینی و چیپس نوش جان کند!

و اینگونه است که افراد چاق مثل اینکه الاکلنگ سوار باشند در حال کاهش و افزایش وزن هستند. اما انچه که چاق ها نیاز دارند یادگیری رفتارهای لاغری است. رفتارها و سبک زندگی که فرد را لاغر کند و لاغر نگه دارد. در مقاله بعد به بررسی انواع روش های درمان چاقی میپردازیم.

گردآورنده : ملیحه فراهانی( روانشناس بالینی)


انواع روش های درمان چاقی :
۱. دارو درمانی
۲. روش های جراحی
۳. روش های درمان چاقی موضعی
۴. تغییر شیوه های زندگی و رفتاری (۱)

دارو درمانی
در این روش داروهای کاهش وزن در کنار رژیم های غذایی تجویز می شود .داروها بیشتر زمانی تجویز می شود که روش های دیگر پاسخ نداده و BMI فرد از ۲۷ بالاتر باشد و یا مشکلات دیگری به غیر از چاقی وجود داشته باشد.
مکانیزم اثر داروه اینگونه است که یا مانع جذب پربی یا کاهش اشتها می شوند .تحقیقات نشان دادند که عوارض جانبی ناخوشایند بسیاری دارند برای مثال داروی Xenical به حرکات روغنی مکرربدن ،ضررروده و گاز منجر می شود .(۱)

جراحی
جراحی های چاقی انواع مختلف دارند :
۱.اعمال محدود کننده
۲.اعمال ترکیبی (محدود کننده +سوء جذبی )
۳. اعمال سوءجذبی

اعمال محدود کننده
این روش ها تنها با محدود کردن ورود غذا به معده باعث کاهش وزن می شوند .از انواع آن میتوان به گاستریک بند(حلقه معده )و اسلیوگاسترکتومی(اسلیومعده ) اشاره کرد .در روش اول حلقه قابل تنظیمی به دور قسمت اول معده تعبیه شده و باعث می شود میزان کمتری غذا وارد معده شود .در عمل دوم بع از لاپاراسکوپی ۸۰% حجم معده با دستگاهی که همزمان برش و دوخت را انجام می دهد خارج شده و بخشی از معده که هورمون گرسنگی را ترشح می کند برداشته می شود و در نتیجه با خوردن چند قاشق احساس سیری ایجاد می شود.

اعمال ترکیبی (محدود کننده +سوءجذبی)
در این روش علاوه بر محدود کردن ورود غذا برروی کاهش جذب کالری از طریق رودها نیز تمرکز می شود.از انواع این روش ها می توان به بای پس کلاسیک معده و مینی گاسریک بای پس اشاره کرد . در این رروش ها ۹۳%کاهش به سرعت صورت می گیرد و از مزایای دیگر آن بیشترین کاهش وزن و کمترین میزان عود وجود دارد. (۲)

سوءجذبی
هدف اصلی این روش ها ممانعت از جذب کالری است .از انواع آن میتوان به بای پس روده دئودنال سوئیچ اشاره کرد.مکانیزم این عمل ها اینگونه است که برای مثال در بای پس روده به غیر از برداشت حجمی از معده طول روده به استثناء ۱۰۰ تا ۱۵۰ سانت انتهایی آن برداشته می شود که مانع از جذب مواد در مراحل هضم و کاهش کالری می گردد.با وجود اینکه روشی بسیار موثر و کارآمد در درمان چاقی ئ دیابت به شمار می رود ولی به علت عدم جذب بسیار شدید همواره کمبود ویتامین و پروتئین احساس می شود.(۳)

عوارض اعمال جراحی چاقی

اعمال جراحی چاقی مانند روش های پزشکی عوارض بسیاری دارند که از انواع آن می توان به نشست داخل شکمی و خونریزی در جراحی پلیکاسیون معده، سوء جذب بسیار شدید و کمبود ویتامین واسهال در عمل بای پس روده ،سوء هاضمه و نا توانی در مصرف ، احساس تهوع مداوم ،ترش کردن ،صدای غرغر معده ،دفع مدفوع با مشکل و ..و شایع ترین و مهم ترین عارضه Leakageو فیستول معده است .(۲)همچنین اعمال جراحی چاقی هزینه های بسیار بالایی دارند و نیازمند مراقبت های بعد از عمل و گاهی دوران نقاهت طولانی مدت است .

روش های درمان چاقی موضعی
از این روش ها برای رفع چاقی های موضعی مورد استفاده قرار می گیرند و به دو دسته تقسیم می شوند:
روش های غیر تهاجمی
روش های تهاجی

انواع روش های غیر تهاجمی

شاک ویو
در این روش با وارد کردن امواج اکوستیک به سلول های چربی از روی پوست بر بافت چربی اثر گذاشته می شود و باعث کوچک شدن بافت چربی می شود .
کویتاسیون
با استفاده از امواج اولتراسونیک در بافت های چربی ایجاد حباب های ریز میکنند و موجب تخریب این سلول ها می شوند .در این روش ظرف مدت کوتاهی کاهش وزن صورت میگیرد ولی بعد از مدتی حجم چربی و سایز بازمی گردد.
از مضرات دوروش یاد شده میتوان به بالا رفتن سطح چربی خون افراد وتبخیر آب میان بافتی یاد کرد.

ماساژدرمانی و ال پی چی
هر دو این روش ها نوعی ماساژلنفاتیک با وکیوم است در این روش میزان خون رسانی به بافت سلولیت بیشتر می شود و باعث افزایش متابولیسم بافت سلولی میشود .این روش ها بیشتر بعد از استفاده از یک روش تهاجمی به کاهش سریع تر تورم بافت و نیز یکدست شدن بافت مورد استفاده قرار میگیرد.

کرایولیپولیز
این روش که امروزه تب استفاده از آن بسیار شایع شده است با کاهش ۲۶% میزان چربی در ناحیه مورد نظر باعث کاهش حجم آن ناحیه می شود ولی احتمال بازگشت سایز در این روش بسیار زیاد است .از نظر سازمان غذا و داروی آمریکا عمل کرایولیپولیز فقط در ناحیه پهلوها مجاز است و برای برخی افراد مانند بیماران روماتیسمی و حساس به سرما مناسب نمی باشد.از دیگر معایب این روش میتوان به عدم سفت شدن پوست سلولیت اشاره کرد(۴)

انواع روش های تهاجمی
لیپوساکشن
با استفاده از مکش چربی ها از بدن خارج می شود .بهترین افراد کاندید برای لیپوساکشن افرادی با وزن تقریبا نرمال و پوست سالم و انعظاف پذیرند که در مناطق خاصی دچار چاقی هستند.مهمترین هدف لیپوساکشن شکل دهی منطقه خاصی از بدن است نه کاهش وزن از عوارض این عملمی توان یه ایجاد عفونت های موضعی در صورت عدم مرقبت صحیح و در اثر بی احتیاطی اشاره کرد.(۵)

لیزر لیپولیز
در این روش تخریب سلول های چربی صورت میگیرد و با ایجاد گرما باعث تحریک اثر سفت کننده روی پوست می شود .در این روش در اثر تابش اشعه لیزر چربی ها به صورت نیم مایع در می آیند که به راحتی توسط بدن جذب و یا خارج می شوندو برای چاقی های خفیف و متوسط مناسب است .این روش بسیار کم دردتر از لیپوساکشن است و همزمان سفت شدن پوست را بهمراه دارد .از عوارض این روش می توان نداشتن تقارن و منظم نبودن ناحیه ، عفونت های محل ورود کانولا ،شلی پوست در مواردی که حجم چربی منطقه تهاجم زیاد است وسوختگی پوست در صورت عدم تجربه کافی پزشک نام برد.(۶)

 

حلقه معده 

روش لاپاروسکوپی به عنوان یکی از روشهای مورد علاقه تأثیر بیماران و پزشکان در سالهای اخیر مطرح بوده است. این روش در روند کاهش وزن، کم تهاجمی بودن تکنیک عمل در مقایسه با سایر روشهای جراحی از علل عمده علاقمندی بیماران و پزشکان به این روش بوده است. در این روش با توجه به تحقیقات انجام شده هیچ مرگ ومیری گزارش نشده است .

از عوارض این روش جابه جایی حلقه است که در ۱۲ درصد بیماران دیده شده است .

گردآورنده : شبنم بهرامیان( روانشناس بالینی)

 

منابع

_ Bhargava, Alok; Guthrie, J. (2002). “Unhealthy eating habits, physical exercise and macronutrient intakes are predictors of anthropometric indicators in the Women’s Health Trial: Feasibility Study in Minority Populations”. British Journal of Nutrition. ۸۸ (۶): ۷۱۹–۷۲۸. doi:10.1079BJN2002739. PMID 12493094.
۱_ Bhargava, Alok; Guthrie, J. (2002). “Unhealthy eating habits, physical exercise and macronutrient intakes are predictors of anthropometric indicators in the Women’s Health Trial: Feasibility Study in Minority Populations”. British Journal of Nutrition. ۸۸ (۶): ۷۱۹–۷۲۸. doi:10.1079BJN2002739. PMID 12493094.
۲_ Bhargava, Alok (2006). “Fiber intakes and anthropometric measures are predictors of circulating hormone, triglyceride, and cholesterol concentration in the Women’s Health Trial”. Journal of Nutrition. 136(۸): ۲۲۴۹–۲۲۵۴. PMID 16857849.
۳_ World Health Organisation. (2000). Obesity:preventing and managing the
globalepidemic. Technical report series 894.Geneva, Switzerland: World Health
Organisation.
۴_ صبحی قرامکی، ناصر؛ پارسامنش، فریبا. نقش استرس در چاقی. ۱۳۹۱. تحقیقات روانشناختی. دوره ۴، شماره ۱۶
۵_ Schiffman SS, Graham BG, Sattely- Miller EA. (2000). Peterson-Dancy M.
Elevated and sustained desire for sweet taste in African-Americans: a potential factor
in thedevelopment of obesity. Nutrition;16:886 –۹۳.
۶_ Oliver G, Wardle J, Gibson L. (2000). Stressand food choice: a aboratory
study.Psychosom Med;62:853– ۶۵.
۷_ Bhatia V, Tandon RK.(2005). Stress and the gastrointestinal tract. J astro- enterol
Hepatol;20:332–۹.
۸_ Cohen JI. (2000). Stress and mental health: a biobehavioral perspective. Issues
Ment Health Nurs;21:185–۲۰۲.
۹. https://www.sid.ir/fa/journal/SearchPaperlight.aspx?str=%d8%b9%d9%88%d8%a7%d8%b1%d8%b6%20%da%86%d8%a7%d9%82%db%8c.
۱۰_باشگاه خبرنگاران جوان. کد خبر ۶۶۳۹۷۷۶
https://www.google.com/amp/s/www.yjc.ir/fa/amp/news/6639776

 

Rate this post

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

"دوره رایگان و زیبای پرورش انگیزه" مشاهده و دانلود
+