نقش انتقاد در کاهش عزت نفس

0

بیش از ۴ دهه از عمر من میگذرد و آنچه که به آن پی برده ام این بوده که هر چه آدمها بیانی تند تر و لحنی انتقادی تر دارند مریض تر و ضد اجتماعی ترند. گویی زبان آنچه را که در دل نهفته ایم سرانجام از پس تظاهر و تزویر به آستانه ظهور می رساند و انسان دو رنگ را رسوای خاص و عام می کند. بیان انتقاد و توبیخ بیانی است که نشانگر زشتی هاست اما نه فقط زشتی های فرد مورد انتقاد بلکه زشتی های فرد انتقاد کننده.

هر چه انتقاد ها تند تر و زیرکانه تر ابراز شده و بیشتر بجان شنونده آتش می زنند، بیشتر بوجود فاسد شده و به انحطاط رفته گوینده آن اذعان دارند. فرد منتقد نه انسان است زیرا که جائز الخطا بودن انسانها را نفهمیده و نه خداست، چرا که خدا الرحم الراحمین و ستار العیوب و غفار الذنوب است و فرد منتقد هیچکدام آنها.

اما چرا یک انسان حاضر است انسان بودن و خلیفﺔ الله بودن خود را بخشیده و به درجات مادون انسانی سقوط کند. دلیل این سقوط و انحطاط را میتوان در سه نکته جستجوکرد:

یک اینکه فرد منتقد به قدرت تخریب لحن انتقادی خود اشراف و معرفتی نداشته و اکثرا از روی ناآگاهی است که از آن بی دریغ استفاده می کند. مانند جراحی که اگر مراقب تیغ جراحی خود نباشد  بیشتر زندگی ها را نابود کرده تا نجات می بخشد، بیان تیز و تند نیز بجای ساختن و بلند کردن به تخریب و بزیر آوردن می پردازد. این درحالیست که انتقاد همانند چاقوی جراحی می باید با دقتی بسیار و مکان و زمانی محدود بکار گرفته شود تا نجات بخش باشد نه مخرب و تباه کننده.

دوم اینکه افراد منتقد ( افرادی که اکثر اوقات به انتقاد از دیگران مشغولند) دچار این توهم شعوری هستند که نسبت به دیگران از فهم بالاتری برخوردار بوده و همین فهم بالاتر به آنها مجوز انتقاد و تفتیش عقاید و افکار و اعمال دیگران را می دهد. آنچه که این بیماران از آن بی خبرند اینست که داشتن هوشی بالاتر و یا دیدی نکته بین تر نه تنها ملاک فهم بیشتر نیست بلکه می تواند موجب ناکامی نیز باشد. فردی که دارای بینشی سالم است با دیدن اشتباهات دیگران، انسان بودن آنها را همراه با زمان و مکان و موقعیت در نظر گرفته و سعی در رفع اشتباه و تقویت فرد خاطی (اشتباه کننده) برای پرهیز از اشتباه مجدد می کند. اما فردی که بینش مریضی دارد با دیدن اشتباهات گزکی برای تنبیه و اعتراض بدون در نظر گرفتن وسع عملی و فکری فرد خاطی پیدا کرده و بدون هیچ دریغی به او می تازد.

همچنین مشاهده کنید:  اثرات معجزه انگيز ماري جوانا

در نهایت لحن انتقادی (لحنی که تند و گزنده و طولانی باشد) لحنی است متعلق به افراد بی ابزار و بی بضاعت در مراودات اجتماعی. خصوصیت این لحن، توبیخ و تحقیر و نا امید کردن فرد از رشد و توانمند شدن است. این لحن برای تخریب است نه ساختن و پرورش دادن. این لحن هدفی بجز خالی کردن عقده و به اصطلاح خنک شدن و بروز خشم گوینده را ندارد. در نهایت این لحن عایدی جز نفرت و فاصله بدست نمی آورد. اما افراد منتقد نفرت بوجود آمده در دیگران را نیز دلیل دیگری برای انتقاد پیدا کرده و متوجه تخریبی که در رابطه  می کنند  نیستند. سرانجام در انزوا و تنهایی  و خشمی که از رها شدن در خود احساس میکنند می میرند بدون اینکه هرگز متوجه کرده مخرب خود باشند.

اما چرا انتقادِ مخرب بجای انتقاد سازنده باعث کاهش عزت نفس می شود؟

عزت نفس همانطور که از نام آن پیداست به عزیزی و بلند مرتبگی خود فرد باز می گردد. فرد منتقد با عادت به دیدن زشتی ها و تخریب مداوم هرگز قادر به پرورش دیگران و خود نیز نیست. مثل باغبانی که تنها بریدن و ریشه کن کردن را آموخته و در نتیجه گیاهی از دست او به گل نخواهد نشست، فرد منتقد قادر به کاشت و داشت عشق و مهارت و معرفت نیست. دل منتقد خالی از ثروت خاطره هاییست که از رشد و شکوفایی دیگران بدست آمده و انبار شده است

. سینه فرد منتقد، فقیر از حس بلندمرتبگی ای است که از بلند کردن دیگران می باید پُر می شد. ذهن منتقد، متکدّی افکاری است که در ترغیب و خلاقیت برای رفع اشتباه دیگران بوجود می آیند. فرد منتقد نه عزیز دیگران است و نه عزیز خود. فرد منتقد نه در بلندای معرفت جایگاهی حاصل نموده و نه دیگران را بدان سوق داده است. نفس منتقد نفسی لولیده در اعماق زشتی ها و کینه ها و توبیخ هاست همچو کرمی که در خاک پست میلولد و کمر راست ایستادن و به آسمان نگریستن را ندارد. بنابراین نفس منتقد با فقری عاطفی، منطقی و فیزیکی عزتی در خود و یا دیگران نمی بیند و با هرگونه عزت نفس دیگران همچون خورشیدی که به چشمان خفاشی بتابد مبارزه خواهد کرد.

اگر به سهو و ناآگاهی عادت زشت انتقاد را در خود پرورش داده ایم، بیایید آنرا با عادت نیکوی درست بینی و بضاعت سنجی جایگزین کرده و با سعه صدر در برخورد با خود و دیگران، نفس خود و اطرافیانمان را به عزت و عظمت درخور شأن انسانی برسانیم.

دکتر نویری

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.