هر آنچه در مورد درمان وسواس باید بدانید

0

وسواس: تعریف، علائم، دلایل،  و درمان

دکتر سیامک نویری

تعریف:

وسواس نوعی بیماری روانی شایع، مزمن و پایداری  است که موجب می گردد فرد مبتلا افکاری غیر قابل کنترل و تکراری داشته و برای تسکین هجوم افکار منفی و ناخوشایند خود مبادرت به رفتاری هایی تکراری و نا متعارف نماید.
توضیح بیماری وسواس توسط دکتر نویری:

علایم وسواس ( خصوصیات افراد دارای وسواس فکری)

افراد مبتلا به وسواس ممکن است دچار افکار تکراری، و یا رفتارهای تکراری، و یا افکار و رفتارهای تکراری باشند. این افکار و رفتارهای تکراری موجب اخلال و استرس نامتعارف در کار و حرفه، تحصیلات و روابط بین فردی او میگردند.

افکار تکراری (Obsession)

مجموعه افکار، امیال، و یا تصاویر ذهنی که موجب اضطراب و ناراحتی فرد مبتلا به وسواس می شوند. علایم شایع عبارتند از:

  • الف: ترس از نجاست، میکروب، خون، آلودگی، و بیماری های جنسی و سرطان
  • ب: افکار و تصاویر ذهنی زشت و زننده درباره سکس و روابط جنسی، دین و مذهب، و آسیب زدن ناگهانی به خود و یا دیگران
  • ج: افکاری پیرامون حمله کردن ناگهانی به دیگران و اطرافیان، فحاشی ناخواسته به اطرافیان و دیگران، و یا آزار و نابودی شخص خود
  • د: دقت بسیار در قرینه سازی تصاویر،  حساسیت زیاد به نظم اشیا و لوازم شخصی و مشترک با اطرافیان

رفتارهای تکراری (Compulsion)

مجموعه رفتارهای که فرد وسواسی نیاز به انجام آن داشته تا بتواند هجوم و رنج افکار وسواسی خود را تسکین بخشد. علایم شایع عبارتند از:

  • الف: شستشوی زیاد و نامتعارف اشیا، شستشوی اشیای نامتعارف (قبوض، تلفن همراه، سوییچ ماشین)، شستشوی نامتعارف دست و پا
  • ب: حساسیت بالا به چیدمان قرینه اشیا و لوازم، حساسیت بالا به چیدمان اشیا و لوازم به نحو و و روشی مشخص
  • ج: چک کردن و کنترل کردن نامتعارف موقعیت ها و افراد به نحوی اغراق آمیز، آزار دهنده و غیر معقول (در و پنجره، ماشین، اجاق گاز، نفس کشیدن بچه و دیگر اعضای خانه، کنترل نامعقول رفت و آمد اطرافیان و چک کردن موقعیت لحظه به لحظه آنان)
  • د: شمردن اشیا و لوازم اطراف بدون نیاز و درخواست، جمع کردن اشیا برای روز مبادا

تفاوت وسواس با دقت

 

تشخیص وسواس از دقت کار چندان دشواری نیست به این علت که وسواس دارای ویژگی هایی است که آن را از دقت متمایز می کند ازجمله این ویژگی ها عبارتند از:

_ وسواس سبب بروز اختلال در سطح فعالیتهای فردی، میان فردی و…می شود در حالی که دقت کردن سبب اختلال در سطح عملکرد فرد نمی شود

_ وسواس از جمله اختلالات اضطرابی است.به این معنا که فرد سابقه اضطراب قبلی دارد در حالی که در دقت اضطراب وجود ندارد

_ در بیشتر مواقع وسواس زمینه ژنتیک دارد در حالی که…

_ خاصیت وسواس تکراری و نیز غیر اختیاری بودن آن است اما چنین خصوصیاتی در دقت کردن وجود ندارد

علایم تشخیصی وسواس (حداقل ۳ مورد)

  1. ناتوانی در کنترل و متوقف کردن افکار ناخواسته بطوریکه تحت هجوم افکار قرار گرفته و به شدت رنج میبرند
  2. صرف حد اقل یکساعت در روز به افکار و رفتارهای تکراری
  3. لذت نبردن از رفتارهای تکراری انجام شده اما تسکین موقت گرفتن و آرام شدن با انجام آن رفتارها
  4. درگیر شدن با اطرافیان و دیگر اعضای خانه بدلیل حساسیت ها ناشی از وسواس و مورد تمسخر و استهزای آنان قرار گرفتن
  5. داشتن تیک های عصبی در چشم، گونه ها، شانه ها، دستها و پاها، تیک سرفه کردن و یا خلط تف کردن و یا صدا درآوردن

وسواس

 علایم همراه و شایع با وسواس

  1. عصبانیت سریع
  2. کلافگی مداوم
  3. مجادله و بحث زیاد
  4. عذاب وجدان مکرر
  5. شک و تردید بسیار
  6. حرف ناپذیری خصوصا از اطرافیان نزدیک
  7. مشورت دائم با تعداد زیادی از افراد پیرامون یک موضوع
  8. نیاز به تایید مکرر اطرافیان با وجود توانایی و استقلال کامل
  9. پیش بینی مداوم موقعیت ها و اتفاقات پیش رو
  10. نیاز به دانستن دقیق مکان ها و آدرس ها و زمان های حرکت و توقف
  11. دهن بینی  و خرافی بودن
  12. فوبیا از حیوانات، خون، گربه، سکسو غیره
  13. میل و نیاز به اصلاح رفتار دیگران خصوصا اطرافیان نزدیک
  14. احتیاط و ترسو بودن اغراق آمیز

شدت وسواس

وسواس تنها یک فرم داشته و شدت آن با توجه به محیط و افراد آن توسط فرد بیمار کنترل می گردد. هرچه محیط و اطرافیان فرد بیمار غریبه تر و رسمی تر باشند شدت وسواس کمتر بروز داده شده و هرچه فرد بیمار با محیط و اطرافیان خود راحت تر باشد بیشتر وسواس خود را بروز می دهد. وسواس در طول زمان شکل عوض کرده و بدون درمان از حساسیت و موضوعی به حساسیت و موضوع دیگری حرکت می کند. افراد مبتلا به وسواس در صورت ترسیدن و خصوصا ترس از دست دادن همسر و یا افرادی که به آنها وابسته هستند در شرایط بحث و دعواهای رابطه کاملا و به مدتی کوتاه وسواس خود را کنار میگذارند.

ocd

دلایل اختلال

ژنتیک (۴۵ الی ۶۰ درصد):  اختلال وسواس (OCD)  پایه ای کاملا ژنتیکی داشته و معمولا این خصوصیات در یکی از والدین، فامیل درجه یک، و یا پدر بزرگ و مادر بزرگ بطور فعال (Active Manifestation) مشاهده می گردد.

محیط و تربیت: بیماری وسواس با توجه به شدت پایدار و حساسیت و آگاهای دائم فرد وسواسی به رفتار و حرکت دیگران و همچنین میل مزمن به کنترل و اصلاح اطرافیان قابلیت سرایت و درگیری کامل فرزندان و افراد جوانتر را دارد.

 

جنسیت و سن در وسواس

بیماری وسواس در هر سنی و  در زن و مرد و دختر و پسر به نسبت یکسان قابل مشاهده است. وسواسی که تنها در زمان بلوغ شروع می شود میتواند گذرا بوده و خودبخود برطرف گردد(Transient OCD).

بیماری های همپوشان با  وسواس

وسواس در بسیاری از بیماری های روان مشاهده می گردد. اما شایع ترین بیماری های روان که وسواس نیز بخشی از آن بیماری دیده میشود عبارتند از:

  1. افسردگی ماژور (مزمن)، افسردگی دوقطبی
  2. بیماری تیک
  3. اختلال شخصیت وسواسی و دیگر انواع بیماری های شخصیتی
  4. شیزوفرنی
  5. بیماری پرخوری و انورکسی
  6. بیماری بیش فعالی، اوتیزم
  7. بیماری قمار، بیماری کندن مو و پوست بدن، دیگر بیماری های تکانه ای

 مشکلات قانونی ناشی از وسواس (حداقل ۱ مورد)

افراد مبتلا به وسواس برای تسکین رنج و اضطراب ناشی از وسواس خود مبادرت به رفتارهای پر خطر و گاها خلاف قانون برای سلامت فردی خود میکنند. این رفتارهای پرخطر عبارتند از:

  1. گرایش شدید به مصرف قرص های اعصاب و روان
  2. گرایش شدید به قرصهای مسکن
  3. گرایش شدید و استفاده سریع از آنتی بیوتیک ها در بیماری های ساده
  4. گرایش شدید به مصرف دارو های گیاهی و توصیه شده توسط اطرافیان
  5. گرایش شدید به مصرف داروها و غذاهای تقویت کننده و یا لاغر کننده
  6. گرایش شدید به مصرف الکل و دیگر مواد مخدر (به استثنای مواد محرک)

وسواس

درمان وسواس

درمان دارویی

تاکنون دارویی برای درمان قطعی وسواس ساخته نشده است. داروهای موجود با کنترل بازجذب سرتونین و نور- اپی- نفرین سعی در کاهش علایم فیزیولوژیکی وسواس در مغز داشته و بدین ترتیب شدت افکار و رفتارهای وسواسی را کاهش می دهند. در مواردی که فرد وسواسی به شدت دچار اختلال در زندگی و ارتباطات روزمره زندگی خود بوده استفاده از دارو یک نیاز مبرم و اساسی شمرده می شود.

در این موارد فکر و بینش فرد مبتلا به قدری آشفته و بهم ریخته است که بدون مصرف دارو امکان کمک و شروع درمان وی میسر نیست. درمان دارویی وسواس تنها بصورت مقطعی منجر به کاهش و یا مرتفع شدن وسواس در فرد مبتلا شده و با قطع دارو، علائم وسواس با شدت قبل و یا بیشتر به فرد وسواسی حمله ور می شوند.

درمان روانی وسواس

در شرایطی که فرد مبتلا به وسواس قادر به انجام امور عادی و روزانه خویش بوده و آگاه به بیماری خویش نیز می باشد، روان درمانی موثرترین و پایدارترین روش درمان برای کاهش و یا برطرف کردن وسواس به شمار می آید. در فرآیند روان درمانی تکنیکها و روشهای مختلفی از جمله (CBT)، (Habit Reversal Training) و (EX/RP) استفاده می شود.

همچنین مربی گری فرد بیمار (Life Long Mentoring) در طول زندگی و چالشهای متنوع آن یکی از نیاز های اساسی افراد مبتلا به وسواس و توانایی های مورد تاکید درمانگر می باشد. رواندرمانی وسواس درمانی چند وجهی و چند بعدی بوده و نیازمند همکاری و تلاش تنگاتنگ بیمار و پزشک می باشد بطوریکه فقدان این همکاری و تلاش عمدتا منجر به صرف هزینه و زمان زیادی برای بیمار شده و در نهایت نیز سرخورده و مأیوس به قطع درمان اقدام میکند.

همراهی و کمک برای اطرافیان این بیماران

مهمترین کمکی که اطرافیان فرد مبتلا به وسواس میتوانند ارائه کنند، احتراز  و دوری از بحث های منطقی و اثبات بیمار بودن فرد وسواسی است. وسواسی ها عمدتا کسی را قبول نداشته و مخصوصا نسبت به اطرافیان نزدیک خود گارد بسیار شدید و محکمی دارند. بسیاری از وسواسی ها موفقیت خود و یا سلامت و موفقیت دیگران را مرهون وسواس خود دانسته و سعی درمبتلا کردن دیگران به وسواس خود را  نیز دارند.

همچنین رعایت حال وسواسی و میدان دادن به رفتارهای وسواسی زمینه ساز ایجاد وسواس در افراد سالم می شود که باید با ارامش و قاطعیت و بدون هیچ عذاب وجدان جلوی گسترش رفتارهای وسواسی را گرفت و از تن دادن به آن رفتارها کاملا و قاطعانه خود داری کرد.

وسواس یا بگفته قرآن نجوای پنهان شیطانی، سیستمی از فکر است که مثل یک دیسک خراب موسیقی در دستگاه پخش، نگرانی های خاصی را پشت سر هم تکرار میکند.   این تکرار بی وقفه نگرانی ها مثل وحشت از نجس شدن و یا باز ماندن اجاق گاز در آشپزخانه، کم کم فرد را مجبور به واکنش هایی میکند که اغراق آمیز بوده و خارج از کنترل وی می باشند.

فرد مبتلا به وسواس خود را مسئول تر از دیگران دانسته و همواره سعی در جبران کاستی ها و اشتباهات آنان دارد.   متاسفانه وسواس اختلالی است که نه تنها باعث بهبودی اوضاع و جلوگیری از خطرات نمی شود بلکه در دراز مدت تبدیل به عذابی جانکاه و کشنده برای خود فرد و اطرافیان وی می گردد.

جالب است که بدانیم که حتی حیوانات نیز دچار وسواس می شوند و از فکر دائم به مسائل خاص خود رنج می برند.   در حیوانات وسواس منجر به خشونت، درگیری و پرخاشگری بیشتری شده و در نهایت حیوان مبتلا بدلیل خشونت و گیرندگی توسط انسانها کشته می شود.

انواع وسواس

انواع وسواس هایی که در کمین ما هستند: ( معرفی انواع وسواس)

وسواس تمیز کردن(پاکی و نجسی)
فرد دائما از اینکه جایی بدلیلی نجس شده و یا میکربی باشد وحشت دارد.

وسواس تمیز بودن
فرد دائما از اینکه بدرستی خود را تمیز نکرده باشد و کف صابون و یا کثیفی بر روی بدن و دستهایش باقی مانده باشد نگران است

وسواس چک کردن
فرد از باز بودن گاز، درب ماشین، پنجره ها، ساعت ورود و خروج اطرافیان حتی بزرگسال، تغذیه بچه ها، و امثالهم نگران است

وسواس نظم
فرد زمان زیادی را صرف آراستن و جمع وجور کردن و نظافت محیط نموده و دقت قابل توجهی در نظم دارد

وسواس جمع کردن
فرد به جمع آوری اشیاء و لوازمی می پردازد که احتیاج مبرمی به آنها ندارد (جمع کردن بطری خالی اب و نوشابه، شیشه عطر، رژ لب تمام شده، نگه داری لباسهای دوران کودکی فرزندان و یا لباسهایی که دیگر به سایز او نیست)

وسواس چیدن
فرد چیدمان خاصی از محیط و اشیاء را رعایت کرده  و از بهم ریختن آن چیدمان بشدت برآشفته و ناراحت می شود

وسواس شمردن
عدد خاصی در ذهن فرد مقدس بوده و همیشه در شمردن آنرا رعایت میکند و یا به هر چیزی که نگاه کند جزییاتی از آن را باید بشمرد

وسواس شومی
فرد نگران اتفاقات ناگواری بوده که در کمین او و یا عزیزان و خانواده وی هستند و برای جلوگیری از آن به نذر و نیاز و دعا و غیره میپردازد.   همچنین وقوع اتفاقات را ناشی از کم کاری و کوتاهی هایی می داند که در امر جلوگیری از این اتفاقات از طرف خودش و یا دیگران رخ داده است.

وسواس مقدسات
فرد از معصیت و کفر بحدی وحشت دارد که وقت قابل توجهی را صرف عبادت و توبه از کارهایی کرده که مرتکب آنها نشده است.   در نوعی دیگر فرد بیجا و خارج از کنترل خود به مقدسات توهین و فحاشی کرده و سپس از عذاب وجدان و احساس گناه برنج شدید می افتد.

وسواس محرمات
فرد از تصویر سازی رابطه جنسی با محرمات و یا افراد نامحرم رنج برده و در پاکی و نحابت خود دچار تردید است.

وسواس بیمار انگاری
فرد دائما از مبتلا شدن به بیماری خاصی و یا حساسیت داشتن به دارو نگران است

وسواس قرینه
فرد هر کاری انجام بدهد باید قرینه آن را هم انجام بدهد

 

پادکست: وسواس پاکی و نجاست و راه نجات از آن:

وسواس ها و جرمها و میکربهای بیچاره

تحلیلی از اینکه چرا وسواس به بیمار شدن، کثیفی و نجس بودن وجود دارد و راه کار توصیه شده برای نجات از این وسواس چیست

 

منابع بیشتر

https://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd/index.shtml

https://en.wikipedia.org/wiki/Obsessive%E2%80%93compulsive_disorder#Causes

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نوزده + هفده =

برای دانلود رایگان دوره ها کلیک کنید
close-link